مقدمهء مترجم بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ الحمد لله رب العالمين و الصلاة و السلام على محمد خاتم النبيين و على اهل بيته الطاهرين المعصومين . پيش از آنكه در بارهء شرح حال و آثار محمد بن حسن فتال نيشابورى مؤلف كتاب روضة الواعظين مطلبى نوشته شود اشارهء مختصرى به اوضاع سياسى و اجتماعى قرن پنجم و نيمهء اول قرن ششم هجرى سودمند است تا براى خوانندگان گرامى موضوع كشته شدن اين مرد عالم به دست برادرزادهء نظام الملك بيشتر روشن گردد . چهرهء واقعى بنى عباس كه نخست با شعار « الرضا من آل محمد » و با وعده‌هاى آنچنانى براى رفع ظلم و تبعيض نژادى بر قدرت دست يافتند ، بسيار زود آشكار شد . آنان دست به كشتار بزرگان خاندان على عليه السّلام زدند و رفتارشان با خاندانهاى ايرانى هم چنان بود كه نيازى به بيان آن نيست . در نتيجه چنان شد كه در گوشه و كنار شنيده مىشد كه « يا ليت جور بنى مروان عادلنا » و آزادگانى چون دعبل خزاعى مىگفتند : « ارى امية معذورين ان عذروا * و لا ارى لبنى العباس من عذر » « 1 » خليفگان عباسى به ستيزهء آشكار خود نسبت به آل امير المؤمنين على ( ع ) و شيعيان اعم از زيديه و سادات حسنى و اسماعيليه و واقفيه و اثنى عشريه و با ايرانيان ادامه دادند و با مراجعه به كتابهايى چون تاريخ يعقوبى و تاريخ طبرى و مروج الذهب مسعودى و مقاتل الطالبيين ابو الفرج اصفهانى و كامل ابن اثير مىتوان نمونه‌هاى آن را ديد . در اين ميان هر گاه خاندانهايى چون آل بويه و نظاير ايشان به قدرت مىرسيدند وضع سر سپردگان و شيعيان خاندان عصمت و طهارت بهتر و آسوده‌تر مىشد . هر چند بنى عباس ، از چيرگى عنصر ترك و غلامان ترك نژاد هم خاطرهء خوشى نداشتند و چيرگى ايشان بر خليفه چنان شد كه در كوى و بر زن اين ترانه به گوش مىرسيد : « خليفة في قفص ، بين وصيف و بغا * يقول ما قالا له كما تقول الببغاء » « 2 »

--> ( 1 ) . عيون اخبار الرضا ، شيخ صدوق ( رضي الله عنه ) ص 251 ، ج 2 ، چاپ 1377 قمرى . ( 2 ) . مروج الذهب ، مسعودى ، ص 325 ، ج 7 ، چاپ باربيه دومينار ، پاريس ، افست 1970 تهران .